Met een schoon geweten op vakantie

Is de trein een realistisch alternatief voor het vliegtuig? Het FD vergeleek, samen met geo-specialist Esri, vlieg- en treinreizen naar negentien Europese bestemmingen op prijs, bereikbaarheid en milieudruk. De trein is, zeker op de lange afstand, niet altijd duurzamer.
De zomervakantie is begonnen, en de Nederlander vliegt weer massaal uit naar strand en camping. Ondanks het klimaatdebat kan Schiphol zich waarschijnlijk opnieuw opmaken voor enorme drukte; de afgelopen paar jaar telde de luchthaven elke zomer een nieuw recordaantal passagiers.

In een poging het vliegen te ontmoedigen en daarmee de CO2-uitstoot terug te dringen, komt er vanaf 2021 een vliegtaks van €7 bovenop ieder vliegticket. Maar omdat er vanuit België en Duitsland nog steeds voor spotprijzen gevlogen kan worden, is het de vraag of die vliegtaks voldoende zal zijn om mensen uit het vliegtuig te weren en te laten kiezen voor alternatieve vervoersmiddelen.

GroenLinks lanceerde onlangs de online petitie #meertreinenmindervliegen, met als doelstelling de trein de goedkoopste en makkelijkste optie te maken voor reizen tot 750 kilometer. Reizen met de trein is niet alleen beter voor het milieu, maar het kan ook een oplossing bieden voor het capaciteitsprobleem van Schiphol. Een treinreis levert ten opzichte van een vlucht vaak minder dan 10% van de CO2-uitstoot op en kan — mits op tijd geboekt — goedkoper zijn dan een vliegticket.

Binnen 500 kilometer steeds minder reden om te vliegen
De belangrijkste reden om te kiezen voor de trein in plaats van het vliegtuig is vaak nog de extra reistijd. Maar voor bestemmingen binnen 500 kilometer blijkt de trein met een gunstige prijs en een korte reistijd vaak de beste optie te zijn. Wie bijvoorbeeld naar Parijs, Frankfurt, Hamburg of Brussel moet, kan beter per trein reizen.
Het grote bezwaar tegen vliegen op deze afstand is dat korte vluchten relatief vervuilend zijn; veruit de meeste kerosine wordt verbruikt bij het opstijgen. Begin dit jaar pleitte GroenLinks bijvoorbeeld al voor het uitfaseren van de vlucht tussen Amsterdam en Brussel, de CO2-uitstoot van de trein is op deze route namelijk slechts 6% van die van een lijnvlucht.

Ook praktisch gezien is er weinig reden om deze 200 kilometer nog met het vliegtuig te overbruggen. Treinen is niet alleen goedkoper, het neemt ook minder tijd in beslag. Met de trein kom je lekker in het centrum van Brussel aan, terwijl er na een vlucht op vliegveld Zaventem nog een halfuur gereisd moet worden voor je in de stad staat.

Ook naar Duitsland treinen is financieel aantrekkelijk. Een enkeltje met de trein van Amsterdam naar Hamburg kost €35, en is daarmee 30% goedkoper dan een vlucht. Qua prijs is het traject Amsterdam – Frankfurt nog interessanter; het treinkaartje van €30 is maar liefst 70% goedkoper dan een vliegticket. Bovendien is een treinreis naar deze bestemmingen ongeveer acht tot tien keer minder vervuilend dan een vliegreis.

Klein nadeel: er moet rekening gehouden worden met lagere snelheden over het spoor in verhouding tot de treinreizen naar Brussel en Parijs. Zo duurt een treinrit van Amsterdam naar Hamburg twee uur langer dan de rit naar Parijs, terwijl de afstand korter is.

De treinreis naar Londen is wel relatief snel, maar de verplichte stop in Brussel voor de paspoortcontrole gooit momenteel nog roet in het eten. Daardoor, maar ook vanwege het aanbod aan spotgoedkope vliegtickets, is de trein op dit traject nu nog geen geduchte concurrent voor de lijnvlucht. De trein doet er 5 uur over, ongeveer anderhalf keer langer dan een vlucht. Dat kan veranderen als waarschijnlijk begin volgend jaar zonder overstap en binnen vier uur met de trein naar Londen kan worden gereisd. Voor een treinreis naar Manchester geldt overigens hetzelfde; hier wint het vliegtuig het nog makkelijk van de trein op basis van de prijs en reisduur.

Snel en schoon naar Lyon, traag naar Praag
Treinreizen op de middellange afstanden (500 tot 1000 kilometer) kunnen in theorie sneller en schoner zijn dan vliegen, maar het is zeker niet altijd het geval zo blijkt uit dit onderzoek. Lyon en Berlijn zijn prima te bereizen met de trein. Maar probeer je vriend of vriendin maar te overtuigen die leuke stedentrip naar Kopenhagen of Milaan met de trein af te leggen: je doet er minstens drie keer zo lang over, en je moet meerdere keren overstappen.

De trein is een interessant alternatief als de reistijd in de buurt blijft van die van een vlucht. De duur van een treinreis wordt bepaald door het type trein, maar ook door het aantal tussenstops. Frankrijk stelt wat dat betreft het goede voorbeeld. Air France ziet haar marktaandeel op binnenlands vervoer steeds verder slinken door de concurrentie van hogesnelheidstreinen. Linkse politici proberen de discussie aan te wakkeren om een deel van de binnenlandse vluchten te verbieden.

De CO2-uitstoot van een treinreis hangt vooral samen met de manier waarop de energie is opgewekt in het land waar de trein doorheen rijdt. Ook hierin zijn nog flinke verschillen te bespeuren. In Frankrijk rijdt de trein grotendeels op groene stroom, reis je verder Oost-Europa in, dan wordt dat aandeel duurzame stroom steeds minder. Zo stoot je met de treinreis naar Praag drie keer meer CO2 uit dan met de rit naar Lyon, terwijl de afstand niet heel veel langer is.

Voor internationale routes is de reis van Amsterdam naar Lyon een goed voorbeeld van de potentie van de trein boven vliegen; zo’n 900 kilometer over het spoor wordt afgelegd in 6 uur, met een korte overstap in Parijs. Ten opzichte van vliegen betekent dit weliswaar 2,5 uur langer reizen, maar het levert maar liefst 22 keer minder CO2-uitstoot op, en dat voor dezelfde prijs. Bovendien, kan je als treinreiziger onderweg genieten van de Franse korenvelden. Dat geeft toch al wat meer vakantiegevoel dan jezelf vier uur opvouwen in een vliegtuigstoeltje.

Vliegen naar Rome, vervuilen voor spotprijs
De kosten van een treinreis lopen op naarmate de reisafstand – en daarmee de CO2-uitstoot – groter wordt. Dat de trein voor bestemmingen vanaf 1000 kilometer geen realistisch alternatief is voor het vliegtuig, komt mede door de stuntprijzen van vliegtickets. Als je naar Belgrado vliegt, staat de ticketprijs nog relatief in verhouding tot je CO2-uitstoot, maar voor de meeste zonbestemmingen in Zuid-Europa is die verhouding compleet zoek.

Bron: FD.nl
Foto: Pixabay.com